U jednego dziecka pierwsze objawy autyzmu są widoczne już we wczesnym dzieciństwie, u innego trudności stają się wyraźniejsze dopiero wtedy, gdy rosną wymagania związane z przedszkolem, szkołą i kontaktami z rówieśnikami. Czasem też dziecko dobrze radzi sobie w domu, ale ma duże problemy w grupie. W takich sytuacjach specjalista może zaproponować wykonanie testu ADOS-2.
Kiedy warto rozważyć ADOS-2?
Jeśli rodzic lub nauczyciel zauważa u dziecka trudności w komunikacji, relacjach z rówieśnikami, zabawie albo dużą potrzebę stałego porządku i powtarzalności, dobrze zacząć od konsultacji ze specjalistą zajmującym się diagnozą rozwoju dziecka. W czasie takiego spotkania specjalista zbiera informacje o rozwoju dziecka i jego codziennym funkcjonowaniu. Pyta m.in. o rozwój mowy, sposób nawiązywania relacji, zabawę, reakcje na zmiany, kontakty z rówieśnikami oraz zachowania, które niepokoją rodziców. Może też obserwować dziecko podczas swobodnej aktywności i rozmowy. Dopiero na podstawie tych informacji podejmuje decyzję, jakie badania będą potrzebne. Jednym z nich może być ADOS-2.
Dlaczego wykonuje się ADOS-2?
Podczas rozmowy z rodzicem specjalista otrzymuje informacje o tym, jak dziecko funkcjonuje na co dzień np. kiedy pojawiły się pierwsze trudności, jak wygląda rozwój mowy, zabawa, kontakty z innymi dziećmi czy reakcje na zmiany. ADOS-2 pozwala dołączyć do tego bezpośrednią obserwację.
W trakcie testu diagnosta stwarza sytuacje, w których może zobaczyć sposób komunikowania się dziecka, jego reakcje na drugą osobę, wzajemność w kontakcie, wykorzystanie gestów i mimiki, a także zabawę i zachowania powtarzalne. W zależności od wieku i poziomu rozwoju językowego wybiera odpowiedni moduł badania.
Czy ADOS-2 trzeba zrobić, jeśli podejrzewamy autyzm?
Nie istnieje zasada, według której każda osoba diagnozowana w kierunku autyzmu musi przejść ADOS-2. Dobór narzędzi zależy od wieku, poziomu rozwoju, sposobu komunikowania się dziecka oraz charakteru trudności. W bardziej złożonych przypadkach diagnoza może obejmować również inne badania i obserwacje.
Przeczytaj więcej: Diagnoza w kierunku zaburzeń ze spektrum autyzmu ADOS-2
Wytyczne NICE dotyczące diagnozowania autyzmu u dzieci i młodzieży wskazują, że żadne narzędzie diagnostyczne nie powinno być jedyną podstawą rozpoznania. Specjalista powinien uwzględnić informacje z różnych źródeł, historię rozwoju dziecka, jego funkcjonowanie w domu i w szkole oraz bezpośrednią obserwację. Wynik ADOS-2 jest więc jednym z elementów oceny, a nie samodzielną diagnozą.
ADHD, opóźnienie mowy i inne trudności a ADOS-2
Obecność innych trudności rozwojowych nie wyklucza przeprowadzenia ADOS-2. Przeciwnie, w niektórych przypadkach dokładniejsza ocena pomaga ustalić, z czego wynikają obserwowane problemy.
Trudności z koncentracją, impulsywnością, komunikacją czy regulacją emocji mogą wpływać na relacje społeczne, ale same w sobie nie oznaczają autyzmu. U części dzieci różne trudności mogą też współwystępować. Stąd też podczas diagnozy specjalista bierze pod uwagę cały obraz funkcjonowania dziecka. Jest to szczególnie istotne wtedy, gdy występują ADHD, zaburzenia rozwoju mowy, zaburzenia psychiczne, niepełnosprawność sensoryczna lub inne trudności rozwojowe.
Przeczytaj więcej o diagnozie ADHD w Bydgoszczy
Czy można zrobić ADOS-2 na własną rękę?
Rodzic może umówić prywatne badanie, ale samo wykonanie ADOS-2 bez szerszej diagnozy niewiele pomaga. Największą wartość ma wtedy, gdy specjalista wie, dlaczego chce przeprowadzić obserwację, dobiera odpowiedni moduł i potrafi zestawić jej wynik z wywiadem oraz innymi informacjami dotyczącymi dziecka.
Nie ma też sensu wykonywanie ADOS-2 wyłącznie po to, żeby sprawdzić, czy dziecko ma autyzm. Wynik uzyskany w oderwaniu od historii rozwoju i codziennego funkcjonowania może prowadzić do błędnych wniosków.
Kiedy nie warto czekać z diagnozą?
Jeżeli trudności dziecka utrudniają mu funkcjonowanie w domu, przedszkolu lub szkole, powodują problemy w kontaktach z rówieśnikami albo wyraźnie ograniczają jego codzienne życie, nie należy czekać, aż objawy staną się bardziej nasilone. Dotyczy to również sytuacji, gdy rodzice i nauczyciele obserwują podobne trudności, choć dziecko w różnych miejscach zachowuje się zupełnie inaczej. Różnice między domem a szkołą nie wykluczają problemu. Przeciwnie, mogą być ważną informacją dla osoby prowadzącej diagnozę.
ADOS-2 jest częścią diagnozy, nie jej początkiem i końcem
ADOS-2 nie jest testem, który potwierdza lub wyklucza autyzm. Jego wynik pokazuje, jak dziecko funkcjonowało podczas konkretnej obserwacji i powinien być interpretowany razem z pozostałymi informacjami zebranymi podczas diagnozy. Stąd też przed ADOS-2 liczy się dokładny wywiad, a po nim – interpretacja wyniku w szerszym kontekście. Dopiero połączenie tych informacji pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy obserwowane trudności odpowiadają obrazowi spektrum autyzmu, czy mogą mieć inne podłoże.
W Pro-Integris proces diagnostyczny obejmuje omówienie wyników i zaleceń. Podczas spotkania psycholog lub inny członek zespołu diagnostycznego przedstawia rodzicom wnioski z diagnozy, wyjaśnia ich znaczenie i odpowiada na pytania. Omawiane są także możliwe dalsze działania terapeutyczne i zalecenia dotyczące funkcjonowania dziecka. W zależności od zgłaszanych trudności i obrazu funkcjonowania dziecka zespół może również zalecić dodatkowe konsultacje, m.in. neurologiczną, rehabilitacyjną, audiologiczną czy okulistyczną. W niektórych przypadkach wskazane mogą być także dalsze badania, np. genetyczne lub metaboliczne.