Diagnoza spektrum autyzmu to moment, który dla wielu rodziców może być trudny i pełen niepewności. Jednym z pierwszych pytań, jakie się pojawiają, jest: jakie terapie będą najlepsze dla mojego dziecka? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ale dostępnych jest szereg sprawdzonych metod terapeutycznych, które mogą znacząco wpłynąć na jego rozwój i codzienne funkcjonowanie.
Wszystkie terapie, o których piszemy niżej, są dostępne w Centrum Terapii Pro-Integris w Bydgoszczy i Łochowie – w jednym miejscu, bez konieczności szukania specjalistów w różnych ośrodkach. To ogromne ułatwienie dla rodziców i gwarancja kompleksowej, spójnej opieki nad dzieckiem. W naszym Centrum Terapi pracujemy z dziećmi z Bydgoszczy, Osielska, Szubina, Nakła, Łochowa, Niemcza i okolic.
W Pro-Integris dużą wagę przywiązujemy do stałego kontaktu z rodzicami. Informujemy ich regularnie o postępach dziecka, kierunku terapii oraz ewentualnych trudnościach. Specjaliści konsultują się z opiekunami, wspólnie ustalają cele terapeutyczne i dzielą się wskazówkami, jak wspierać dziecko w domu. Dzięki temu cały proces terapeutyczny staje się transparentny, zrozumiały i oparty na współpracy, co ma ogromne znaczenie dla skuteczności terapii oraz poczucia bezpieczeństwa rodziny.
Terapia sensoryczna
Dzieci z autyzmem bardzo często doświadczają trudności w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych, czyli informacji odbieranych przez zmysły: wzrok, słuch, dotyk, węch, smak, ruch czy równowagę. Niektóre dzieci są nadwrażliwe – denerwują je dźwięki, światło, zapachy lub dotyk. Inne – wręcz przeciwnie – stale poszukują intensywnych wrażeń, np. bujania, przyciskania, gryzienia twardych przedmiotów.
Zaburzenia integracji sensorycznej mogą wpływać na:
- trudności w skupieniu uwagi,
- nadmierną ruchliwość lub apatię,
- problemy z koordynacją i równowagą,
- nietolerancję dotyku (np. przy myciu, ubieraniu się),
- trudności w nauce i komunikacji,
- nadmierne pobudzenie lub wycofanie.
Terapia integracji sensorycznej (SI) polega na dostarczaniu dziecku odpowiednich bodźców w kontrolowany, zaplanowany sposób, tak by mózg uczył się lepiej je organizować i interpretować. Zajęcia odbywają się w specjalnie wyposażonej sali, przypominającej salę zabaw – z huśtawkami, hamakami, piłkami, równoważniami, teksturami do dotykania itp.
Podczas terapii dziecko wykonuje różnorodne, atrakcyjne ćwiczenia, które wpływają na:
- poprawę koordynacji ruchowej,
- rozwój równowagi, planowania ruchu i schematu ciała,
- regulację napięcia mięśniowego,
- lepszą tolerancję na bodźce,
- uspokojenie lub aktywizację (w zależności od potrzeb),
- większą samodzielność i gotowość do nauki.
Dzięki regularnym zajęciom SI dziecko lepiej funkcjonuje w codziennym otoczeniu, łatwiej się uczy, ma mniej trudnych zachowań i jest bardziej otwarte na kontakt z otoczeniem.
Sprawdź: integracja sensoryczna
Terapia logopedyczna
Dzieci z autyzmem bardzo często mają trudności w zakresie komunikacji – zarówno w rozwoju mowy czynnej (czyli mówieniu), jak i biernej (rozumieniu, interpretacji wypowiedzi innych). U niektórych dzieci rozwój mowy jest opóźniony, u innych może nie pojawić się wcale. Dlatego tak istotna jest odpowiednio dobrana terapia logopedyczna.
Logopeda w pracy z dzieckiem ze spektrum autyzmu koncentruje się nie tylko na samej artykulacji, ale przede wszystkim na funkcjonalnej komunikacji, czyli na tym, aby dziecko potrafiło skutecznie wyrażać swoje potrzeby, emocje, myśli i intencje. W zależności od możliwości dziecka, terapia może obejmować:
- rozwijanie mowy werbalnej (naukę wyrazów, zdań, budowania dialogu),
- rozwój rozumienia języka – poleceń, pytań, pojęć abstrakcyjnych,
- naukę komunikacji niewerbalnej – gestów, mimiki, kontaktu wzrokowego,
- wprowadzenie systemów komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC),
- naukę naprzemienności w rozmowie – tak, by dziecko nie tylko mówiło, ale także potrafiło słuchać i odpowiadać.
Logopeda stosuje różnorodne metody terapeutyczne dostosowane do poziomu rozwoju dziecka i jego indywidualnych potrzeb. Ważną częścią terapii jest praca przez zabawę, budowanie relacji i motywowanie dziecka do aktywnego udziału w zajęciach.
Sprawdź: terapia logopedyczna
Terapia zajęciowa
Terapia zajęciowa to forma wsparcia, która koncentruje się na rozwijaniu praktycznych umiejętności życiowych dziecka, np. ubieraniu się, jedzeniu, zabawie z rówieśnikami, organizacji czasu czy reagowaniu na nowe sytuacje.
Celem terapii zajęciowej jest wsparcie dziecka w osiąganiu jak największej samodzielności i niezależności. Terapeuta zajęciowy pracuje z dzieckiem nad:
- czynnościami samoobsługowymi (jedzenie, korzystanie z toalety, mycie rąk, ubieranie się),
- rozwijaniem motoryki małej i dużej (np. rysowanie, zapinanie guzików, chodzenie po schodach),
- koordynacją ruchów i planowaniem czynności,
- rozumieniem zasad codziennego funkcjonowania (rutyny, sekwencji działań),
- uczestnictwem w zabawie i aktywnościach grupowych,
- rozwijaniem umiejętności poznawczych (takich jak koncentracja, pamięć czy rozwiązywanie prostych problemów).
Zajęcia mają charakter praktyczny i są prowadzone w formie zabaw, ćwiczeń, zadań manualnych, ruchowych i poznawczych. Terapeuta dostosowuje poziom trudności do możliwości dziecka, zachęca do samodzielności i uczy radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.
Dzięki terapii zajęciowej dziecko zyskuje większą pewność siebie, sprawczość i poczucie bezpieczeństwa, co ma bezpośredni wpływ na jego funkcjonowanie w życiu codziennym oraz w relacjach z innymi.
Wsparcie psychologiczne i emocjonalne
Dzieci ze spektrum autyzmu, oprócz trudności komunikacyjnych i sensorycznych, często zmagają się z wyzwaniami emocjonalnymi i społecznymi. Mogą mieć trudność z rozpoznawaniem i nazywaniem emocji – zarówno własnych, jak i innych osób – a także z radzeniem sobie ze stresem, frustracją, zmianą rutyny czy sytuacjami społecznymi. Wsparcie psychologiczne odgrywa więc ważną rolę w budowaniu ich dobrostanu psychicznego i emocjonalnego.
Psycholog dziecięcy pracuje z dzieckiem nad:
- rozpoznawaniem i wyrażaniem emocji w akceptowalny sposób,
- nauką radzenia sobie w sytuacjach trudnych,
- obniżaniem lęku, niepokoju czy napięcia,
- budowaniem poczucia własnej wartości i sprawczości,
- wspieraniem w relacjach z rówieśnikami i dorosłymi,
- rozwijaniem umiejętności społecznych, np. czekanie na swoją kolej, inicjowanie kontaktu, współpraca w grupie.
Terapia psychologiczna może przybierać różne formy – od indywidualnych spotkań, przez treningi umiejętności społecznych, aż po zajęcia grupowe. Praca odbywa się często poprzez zabawę, rysunek, opowieści, gry czy scenki sytuacyjne, dostosowane do wieku i możliwości dziecka.
Dzięki wsparciu psychologicznemu dziecko lepiej radzi sobie z emocjami, zwiększa swoją odporność psychiczną i stopniowo rozwija kompetencje społeczne, które są tak ważne w codziennym życiu.
Sprawdź: terapia psychologiczna
Trening Umiejętności Społecznych (TUS)
Dzieci w spektrum autyzmu często doświadczają trudności w relacjach z innymi. Nie zawsze rozumieją zasady interakcji społecznych, mają trudność z interpretacją mimiki, tonu głosu czy intencji rozmówcy. Mogą też nie wiedzieć, jak rozpocząć rozmowę, utrzymać ją, czy jak radzić sobie w sytuacjach konfliktowych. Trening Umiejętności Społecznych (TUS) to specjalistyczna forma terapii, która pomaga dzieciom uczyć się, ćwiczyć i rozwijać umiejętności potrzebne w kontaktach z rówieśnikami i dorosłymi.
W trakcie zajęć TUS dzieci uczą się m.in.:
- jak nawiązywać i podtrzymywać rozmowę,
- jak wyrażać swoje emocje i potrzeby w sposób akceptowany społecznie,
- jak rozpoznawać emocje innych i odpowiednio na nie reagować,
- jak współpracować, dzielić się i czekać na swoją kolej,
- jak rozwiązywać konflikty i prosić o pomoc,
- jak rozumieć i stosować zasady panujące w różnych sytuacjach społecznych.
Zajęcia prowadzone są w małych grupach dobranych pod względem wieku i poziomu funkcjonowania uczestników. Dzięki temu dzieci mają szansę uczyć się w bezpiecznym środowisku, gdzie mogą eksperymentować z nowymi zachowaniami, obserwować innych i otrzymywać konstruktywną informację zwrotną od terapeutów.
W Pro-Integris treningi prowadzone są przez psychologów i pedagogów specjalnych, którzy łączą elementy nauki, zabawy, dramy i pracy w parach lub zespołach. Ćwiczenia dostosowywane są do realnych sytuacji z życia dziecka, np. rozmowa na przerwie, wspólna zabawa, odmowa, przyjmowanie krytyki, czy zaproszenie kogoś do wspólnej aktywności.
TUS to nie tylko nauka zachowań. To również budowanie pewności siebie, empatii i zrozumienia dla siebie i innych, co ma ogromne znaczenie w przyszłym życiu dziecka – zarówno w szkole, jak i w dorosłości.
Sprawdź: trening umiejętności społecznych
Terapia ręki
Dzieci ze spektrum autyzmu często mają trudności z tzw. motoryką małą, czyli precyzyjnymi ruchami rąk i palców. Objawia się to m.in. w problemach z trzymaniem ołówka, zapinaniem guzików, wycinaniem, lepieniem, a nawet z jedzeniem łyżką czy myciem zębów. Te trudności mogą wpływać nie tylko na codzienne funkcjonowanie, ale też na poczucie sprawczości, samodzielności i pewności siebie dziecka. Właśnie dlatego tak ważna jest terapia ręki, której celem jest:
- poprawa sprawności dłoni i palców,
- rozwijanie siły mięśniowej, chwytu i koordynacji wzrokowo-ruchowej,
- doskonalenie precyzyjnych ruchów niezbędnych do pisania i manipulowania przedmiotami,
- nauka prawidłowego ułożenia ciała podczas pracy przy stole,
- rozwój samodzielności w czynnościach dnia codziennego (np. jedzenie, ubieranie się).
Zajęcia są zawsze dobierane indywidualnie. Poprzedza je szczegółowa diagnoza funkcjonalna, która pozwala określić, z czego wynikają trudności dziecka (np. słaba stabilizacja obręczy barkowej, obniżone napięcie mięśniowe, trudności sensoryczne czy problemy z planowaniem ruchu).
Terapia prowadzona jest w formie atrakcyjnych zabaw i ćwiczeń ruchowych. Dziecko rysuje, maluje, nawleka koraliki, lepi z plasteliny, ćwiczy na torach przeszkód, używa narzędzi terapeutycznych takich jak piłki, pętle, gniotki czy szczypce.
Dzięki zajęciom dzieci stopniowo zyskują większą kontrolę nad swoim ciałem, stają się bardziej samodzielne i pewne siebie, a codzienne czynności przestają być źródłem frustracji.
Sprawdź: terapia ręki